Want waar had ik mij, om uiteenlopende redenen, nooit aan gewaagd? Juist, nieuwsartikelen. En nieuws is de basis, de raison d’etre van de journalistiek. Daarom vind ik het zo boeiend en leuk om me op m’n oude dag (ahum) ineens met actualiteit bezig te houden. Ongeveer een jaar geleden meldde ik me als freelance medewerker bij Binnenlands Bestuur; aanvankelijk schreef ik  alleen reportages en achtergrondartikelen, sinds een paar maanden ook nieuwsstukken en -stukjes.

Het is een vak apart, nieuwsverhalen schrijven, een vak waar ik nog niet volleerd in ben. Een van de redenen waarom ik het zo boeiend en leerzaam vind, is dat het inzicht geeft in hoe de media werken. Hoe ze elkaar naäpen (soms allemaal hetzelfde persbericht overschrijven) en hoe ze soms collectief een belangrijk bericht negeren. Kort geleden was daar een mooi voorbeeld van. In alle media werd heftig gediscussieerd over de Marokkanengemeenten, die geen prestatieafspraken willen maken over het terugdringen van criminaliteit, schooluitval en werkloosheid bij Marokkaanse jongeren, terwijl die gemeenten daar wel flink wat miljoenen voor krijgen van het rijk. Diezelfde dag verscheen een onderzoeksrapport  waaruit bleek dat de Antillianengemeenten de afgelopen vier jaar nauwelijks waren opgeschoten met het oplossen van hun ‘Antillianenprobleem’. Een probleem waar relatief gezien (per Antilliaanse Nederlander) meer geld naar toe gaat. Hierover bleef het geheel stil in de kranten en op radio en tv. Totdat vorige week Binnenlands Bestuur er - via mij - een stuk aan wijdde (het is hier te lezen). Pas daarna werd het (mondjesmaat) opgepakt door andere media.

Neem de Utrechtse familie Boussoufa, afkomstig uit een dorpje in het Marokkaanse Rifgebergte. Moeder 39 jaar, vader 38. Zes kinderen in de leeftijd van 11 tot 24 jaar. Vader heeft door een ongeluk hersenletsel opgelopen en is lichamelijk en geestelijk zwak. Hij en zijn vrouw zijn beiden analfabeet. Ze hebben dus veel moeite om zich staande te houden in de Nederlandse maatschappij, en dan gaat hun oudste zoon Hamid zich ook nog eens vreemd gedragen.

Hij beweert dat hij stemmen hoort die hem opdrachten geven. Hij maakt schulden, vooral door de boetes die hij krijgt wegens wildplassen, reizen zonder kaartje en roken op plaatsen waar dat niet mag. De ouders voelen zich verantwoordelijk en komen daardoor in ernstige financiële problemen. Lees hier het hele artikel.

Anne Mreijen

Een interviewer wordt geacht zijn of haar emoties in bedwang te houden. Toch overkomt het me elk jaar wel een keer dat ik volschiet tijdens een gesprek. Meestal als de geïnterviewde met een uitgestreken gezicht een treffende metafoor gebruikt om een ellendige situatie te typeren. Maar soms ook om iets grappigs, of tragi-komisch.Tijdens het interview met de chronisch zieke Anne Mreijen voor NRC Next (vandaag op de ZIN-pagina, hier te lezen) hield ik het niet droog toen ze vertelde over de eerste ontmoeting met haar vriendje, vier jaar geleden tijdens het vorige WK-voetbal. Hilarisch, hoe zij als “soort van witte engel” op een scootmobiel het hoofd op hol bracht van een 15-jarige jongen. Nu - vier jaar later - is ze veel zieker dan toen, maar ze zijn nog altijd samen. Diep-romantisch vind ik dat.

Ibrahim Yerden Foto: uitgeverij Van Gennep

Allochtone ouders en kinderen maken nauwelijks gebruik van preventieve opvoedingsondersteuning, terwijl dezelfde groep oververtegenwoordigd is in de verplichte hulpverlening door Jeugdzorg en in de justitiële jeugdinstellingen. Ze krijgen dus pas hulp als het in feite al te laat is. In zijn recent gepubliceerde boek, Schaamte en strategisch handelen. Opvoeding in Marokkaanse en Turkse gezinnen, schetst Ibrahim Yerden - cultureel antropoloog van Turkse afkomst, werkzaam bij Primo NH en verbonden aan het Instituut voor Migratie en Etnische Studies (IMES) - wat voor problemen allochtone ouders ervaren. Door hun migratieachtergrond kunnen ze nauwelijks teruggrijpen op hun eigen opvoeding, en samen met een gebrek aan kennis van de Nederlandse samenleving maakt dat het opvoeden voor sommige van hen tot een herculische taak. Zo beschrijft Yerden het schrijnende dilemma van een Marokkaanse vader die niets begrijpt van computers of internet en als de dood is dat zijn zoon via de computer met de verkeerde mensen in contact komt. Tegelijk weet hij hoe belangrijk dat apparaat is voor diens opleiding. Het gevolg: soms slaat hij uit angst en woede de computer van zijn zoon kapot, om kort daarna toch maar weer een nieuwe te kopen.

Lees hier het hele artikel.

Foto: Timo Sorber

Ach ja, waarom niet gewoon twéé jonge acteurs interviewen, die allebei zo’n half jaar geleden hun moeder verloren aan longkanker. Samen, in een dubbelportret. Nou, bijvoorbeeld omdat het in alle opzichten tegenpolen zijn. Dan maak je het jezelf behoorlijk lastig als interviewer. Want een dubbelinterview kan alleen slagen als er sprake is van enige chemie tussen de twee gesprekspartners.

Aus Greidanus jr. is serieus, op het ouwelijke af. Hij is theateracteur en de zoon van de bij toneelfijnproevers bekende actrice Sacha Bulthuis en regisseur Aus Greidanus sr.  Aram van de Rest, zoon van actrice Josine van Dalsum en t.v.-regisseur John van de Rest, werd bekend als acteur in Onderweg naar morgen. Hij lijkt eerder begin twintig dan midden dertig, zowel uiterlijk als in manier van doen. Met zijn korte broek, vlotte babbel en adhd-achtige motoriek een totaal ander wezen dan de bedachtzame Aus.

Zo’n drie uur hebben we inclusief de fotosessie samen doorgebracht in en rond de Stadsschouwburg van Amsterdam, waar Aus ’s avonds moest spelen in La Grande Bouffe. Na afloop was ik aardig deaud, om het populair te zeggen. Het duurde een tijd voor Aus en Aram op elkaar reageerden en echt met elkaar in gesprek gingen, maar naarmate het bier vloeide ging dat gelukkig steeds beter. Op het laatst bleek het recente verlies van hun moeder aan dezelfde ziekte toch werkelijk een band te scheppen. En uiteindelijk heb ik bij het schrijven mijn voordeel kunnen doen met de fraaie contrasten tussen de twee. Lees hier het resultaat.

Al eerder vertelde ik op dit blog over mijn ontmoetingen met de Rotterdamse daklozenhulpverlener Evert Vos, die zich zo blijmoedig bekommert om de verstotenen en de verloederden van de stad. Ik leerde hem kennen toen ik vorig  jaar voor Binnenlands Bestuur een reportage over hem maakte, waarbij het Rotterdamse daklozenbeleid het uitgangspunt was. Voor NRC Next wilde ik graag een persoonlijk portret van hem maken: de mens achter de hulpverlener.  Ik ging een dag met hem mee, en kwam thuis met een hoofd vol indrukken. En met de vraag hoe ik het verhaal zó kon opschrijven dat het niet weeig of sentimenteel zou worden. Want alle ingrediënten voor een sob story waren aanwezig: een gedreven hulpverlener, gelovig christen bovendien en dan al die treurige levensverhalen van daklozen. Die soms - ook dat nog - gered werden. Op Twitter verzuchtte ik: ‘Hoe ga ik dát nu eens aanpakken?’ En kreeg prompt een geweldig advies van iemand die jaren als eindredacteur heeft gewerkt. Ik ben benieuwd of oplettende lezers kunnen ontdekken welk stijlmiddel ik heb toegepast. En natuurlijk of zij vinden dat ik geslaagd ben in mijn poging het een beetje nuchter te houden. Het verhaal uit NRC Next is hier te lezen.

Kort geleden kreeg ik het verzoek om Sylvie Meis te interviewen. Dat is niet iemand die meteen tot mijn verbeelding spreekt, om het voorzichtig te zeggen. Ik vond het ook niet erg dat ze niet wilde. Maar als ze ‘ja’ had gezegd, wat zou ik dan hebben gedaan? Dan zou ik net zolang gezocht hebben naar uitspraken van haar, dingen die ze gedaan heeft of gebeurtenissen in haar leven die het beeld dat ik van haar had als oppervlakking voetbalvrouwtje en fotomodelletje, konden kantelen. Iets kleins kan dan genoeg zijn om de vooroordelen weg te nemen (want dat zijn het natuurlijk), de knop om te zetten bij jezelf en van die ander een begerenswaardig interviewobject te maken.

Het klinkt enigszins hoerig, en dat is het denk ik ook. De wens om een mooi verhaal te schrijven wekt - althans bij mij - uiteindelijk altijd de behoefte om de geïnterviewde tot op het bot te leren kennen. En in elk geval voor de duur van het interview vind ik mijn gesprekspartner dan ook mateloos boeiend. Wat overigens niet hetzelfde is als sympathiek. Je hoeft je gesprekspartner niet aardig te vinden, en je mag, nee móet ook vooral kritische vragen stellen. Maar als je hem of haar vervelend vindt, wordt het nooit wat.

Iedereen voelt dat er iets niet goed gaat en her en der gaan er handen jeuken. Maar zolang de jongen niet mishandeld wordt en ook geen ernstig probleemgedrag vertoont, kan Jeugdzorg alleen maar toekijken. Is dat erg? Of slaan we door met het willen beschermen van kinderen?

Sinds het meisje Savannah in 2004 na langdurige mishandeling en verwaarlozing door haar moeder en vriend om het leven kwam, heeft de politiek behoefte om daadkrachtiger te kunnen ingrijpen bij probleemgezinnen. Al enige jaren is er nieuwe wetgeving in de maak die daarin moet voorzien.

Binnenkort spreekt de vaste Kamercommissie voor Justitie over een wetsvoorstel van de ministers Hirsch Ballin van Justitie en Rouvoet van Jeugd en Gezin. Zij willen de juridische mogelijkheden verruimen om preventief te kunnen ingrijpen als ouders falen. Zodat de ouders van Orhan (en die van Wesley en Aziz) vóórdat het misgaat gedwongen kunnen worden om hulp te accepteren.

De belangrijkste wijziging ten opzichte van de huidige wet is dat ondertoezichtstelling (ots) een regulier instrument wordt in de hulpverlening, in plaats van een uiterste maatregel. Een ots wordt uitgesproken door de kinderrechter; ouders zijn verplicht begeleiding te accepteren van een gezinsvoogd. Het kind blijft in eerste instantie thuis wonen, maar later kan eventueel uithuisplaatsing volgen.

Nu zijn alleen mishandeling, verwaarlozing of misbruik of een anderszins zorgelijke situatie waarbij sprake is van een ernstige bedreiging van de geestelijke of lichamelijke gezondheid van het kind grond voor overheidsingrijpen. Maar de verantwoordelijke bewindslieden willen al in een eerder stadium kunnen optreden. Zij vinden dat een kind al onder toezicht gesteld moet kunnen worden wanneer het zich niet voldoende ontwikkelt, en de ouders niet genegen zijn om hulp te accepteren.

Vrijwillig

Het is onnodig en onwenselijk om de wettelijke mogelijkheden op te rekken, vindt Caroline Forder, bijzonder hoogleraar Rechten van het Kind aan de Vrije Universiteit. Forder: ‘Preventief ingrijpen kan ook met de huidige wetgeving. Zelfs een ongeboren kind kan onder toezicht worden gesteld. Ik begrijp werkelijk niet wat men nu precies wil met dit voorstel. Wat moeten hulpverleners nog meer kunnen doen, wat nu niet kan?’

Forder is bang dat meer bevoegdheden voor Jeugdzorg eerder kwaad dan goed zullen doen. ‘Nu zijn hulpverleners verplicht om zo lang mogelijk in gesprek te blijven met de ouders, de dialoog aan te gaan: “Wat wilt u eigenlijk voor uw kind, en hoe kunnen we er samen voor zorgen dat dat gebeurt?” Met dit wetsvoorstel dreigt het vrijwillige traject veel te snel verlaten te worden of zelfs overgeslagen. En dat kan uiteindelijk zeer schadelijk zijn voor de relatie tussen ouders en kind, en dus ook voor de ontwikkeling van het kind. Het grondwettelijk principe dat ouders hun kinderen mogen opvoeden zonder bemoeienis van de overheid, dreigt met voeten getreden te worden. Nederland wordt een Oostblokstaat als we niet oppassen.’

Kritisch

Ook de Raad van State was zeer kritisch in haar advies en oordeelde dan ook negatief over het voorstel. De Raad wijst erop dat ondertoezichtstelling maar in 28 procent van de gevallen voor het kind tot een verbetering van de situatie leidt. En daarbij gaat het bovendien om kinderen met zware problemen. De Raad ziet niets in ondertoezichtstelling voor kinderen met relatief lichte problemen.

‘Eerst zal de doeltreffendheid van de huidige ots moeten toenemen voordat aan uitbreiding van de reikwijdte van de ots en de verruiming van de mogelijkheden tot gezagsbeëindiging kan worden gedacht’, aldus het advies. Forder: ‘Ik onderschrijf de kritiek van de Raad van State. Wat nodig is in de jeugdzorg, is dat gezinsvoogden beter getraind worden, zodat ze ouders meer hulp en begeleiding kunnen bieden. Bovendien is het van belang dat er een einde komt aan de versnippering in de zorg. De dood van Savannah had niet voorkomen kunnen worden met ruimere juridische bevoegdheden. Savannah was namelijk al eerder uit huis geplaatst, en is weer teruggegaan naar haar moeder, met alle gevolgen van dien. Het probleem was de versnippering: hulpverleners genoeg, maar ze wisten van elkaar niet wat ze deden.’

De Tweede Kamer heeft de ministers bestookt met vragen en opmerkingen naar aanleiding van het voorstel. CDA-woordvoerder Ine Aasted-Madsen licht toe: ‘Wij vinden het heel belangrijk dat kinderen die in nood zijn, in veiligheid worden gebracht. Maar er mogen in het hulpverleningstraject geen stappen worden overgeslagen. Dat gebeurt nu al te vaak, helaas. Het komt voor dat iemand bij Jeugdzorg aanklopt voor hulp en dat een week later haar kind weggehaald is. Na twee uitzendingen van het programma Das je goed recht op SBS 6 over onterechte uithuisplaatsingen door Jeugdzorg, kreeg ik meer dan duizend reacties.’

Aasted-Madsen maakt zich ernstig zorgen over de positie van ouders. Ook nu al, zonder aanscherping van de wet. ‘Er is de laatste jaren een omslag te zien. Kinderen worden sneller uit huis geplaatst en gaan niet meer terug, tenzij dit in het belang van het kind is. Maar dat is de omgekeerde wereld. Het kind hoort terug te gaan, tenzij dit niet in het belang van het kind is. Ik realiseer me dat politieke druk mede de oorzaak is van deze ontwikkeling, maar we moeten uitkijken dat we niet doorslaan naar de andere kant.’

Noodzaak

Jan-Dirk Sprokkereef is directeur van Bureau Jeugdzorg Friesland en bestuurslid van de MO-groep Jeugdzorg, waarin de directeuren van de Bureaus Jeugdzorg zich verenigd hebben. Hoewel hij benadrukt dat een middel als ondertoezichtstelling ‘zeer terughoudend’ moet worden toegepast, ziet hij wel degelijk de noodzaak van een aanpassing van de huidige wet.

‘Het overgrote deel van de ouders met wie wij te maken hebben, accepteert hulp. Maar er is een kleine groep die zich daaraan onttrekt en waar wij niets kunnen uitrichten, omdat de zogenaamde “kindsignalen” ontbreken. Dat wil zeggen dat de toestand nog niet zo ernstig is dat het kind fysieke tekenen van verwaarlozing of mishandeling vertoont, en ook nog overlastgevend probleemgedrag. En toch zijn wij er van overtuigd dat de opvoedingssituatie op de langere termijn een bedreiging is voor het kind. Bijvoorbeeld als het in de puberteit komt. Het is wachten op een crisis’, stelt Sprokkereef.

Zonder ‘kindsignalen’ kan de rechter volgens de huidige wet geen ondertoezichtstelling uitspreken. De Jeugdzorg-manager zou het toejuichen wanneer dat in bepaalde gevallen wel zou kunnen. Zoals bij Orhan, Wesley en Aziz. Het (fictieve) voorbeeld aan het begin van dit verhaal is van hem. ‘Met een ondertoezichtstelling kunnen deze ouders gedwongen worden hulp te aanvaarden. De kinderrechter neemt in zijn beschikking de concrete bedreigingen op, en als die na een half jaar of een jaar verdwenen zijn, kan de ots weer worden opgeheven.’

Bedreigingen

Die ‘concrete bedreigingen’ zijn overigens minder concreet dan ze lijken. Het voorontwerp van het wetsvoorstel uit 2007 bepaalde dat de kinderrechter bij het uitspreken van de ondertoezichtstelling ‘duidelijke en toetsbare doelen’ moest opnemen in zijn beschikking. Doelen - bijvoorbeeld dat een kind dagelijks op tijd naar school gaat - waaraan ouders en gezinsvoogd samen zouden moeten werken. Op verzoek van de MOgroep Jeugdzorg is deze passage geschrapt en veranderd in ‘concrete bedreigingen in de ontwikkeling van de minderjarige’.

Volgens Jan-Dirk Sprokkereef gaat het slechts om een nuanceverschil, maar Kamerlid Aasted-Madsen en hoogleraar Forder betreuren de wijziging. Forder: ‘Het was juist een van de goede punten van het wetsvoorstel. Die doelen maakten het mogelijk voor de kinderrechter om te controleren of er aan de voorwaarden voor de ingreep is voldaan.’

Aasted-Madsen heeft de bewindslieden namens haar fractie verzocht om de ‘duidelijke en toetsbare doelen’ weer op te nemen in de wetstekst. Wat gaat er nu gebeuren met het wetsvoorstel? Volgens Aasted-Madsen zal er hoogstwaarschijnlijk niet meer voor de verkiezingen over worden gestemd. ‘Het lijkt me sowieso goed om, voor we ingrijpende wetswijzigingen doorvoeren, het kamerdebat over de evaluatie van de Wet op de Jeugdzorg af te wachten en ook de bevindingen van de parlementaire werkgroep Toekomstverkenning Jeugdzorg, want dat hangt allemaal nauw met elkaar samen.’

Forder vindt het bijzonder jammer dat de behandeling van het voorstel zoveel tijd neemt. Want er staan volgens haar ook heel goede dingen in het wetsvoorstel, en die lopen nu ook vertraging op. Zoals een verbetering van de positie van pleegouders. Forder: ‘Pleegouders maken soms mee dat een kind waar ze lang voor gezorgd hebben, ineens bij hen wordt weggehaald. Iedereen vond dat dat eigenlijk niet kon, en dat is geregeld in dit wetsvoorstel. Maar voorlopig verandert er dus niets.’

Meer macht burgemeester

Burgemeesters krijgen volgens het wetsvoorstel Herziening kinderbeschermingsmaatregelen meer bevoegdheden. Ze kunnen bijvoorbeeld via de Raad voor de Kinderbescherming bij de kinderrechter een ondertoezichtstelling aanvragen. ‘Nee, ik denk niet dat we dit pad op moeten’, reageert Bernt Schneiders, burgemeester van Haarlem en voorzitter van het Nederlands Genootschap van Burgemeesters.

‘Het afdwingen van opvoedingsondersteuning bij de rechter gaat mij veel te ver. Die bevoegdheid hoort toch echt bij Jeugdzorg thuis. Als een burgemeester hierin fouten maakt - ten onrechte wel of niet ingrijpt - zie ik gebeuren dat hij hier ook nog eens politiek op wordt afgerekend’, vreest Schneiders, die benadrukt dat hij op persoonlijke titel spreekt. ‘Het lijkt erop dat men de burgemeester in stelling wil brengen omdat instanties niet goed met elkaar samenwerken, en dan vraag ik me af waar het einde is. Ik zeg: in de beperking toont zich de burgemeester.’

Brigit Kooijman

gepubliceerd in Binnenlands Bestuur, 16 april 2010

Charlotte Mutsaers

In de VPRO-gids van deze week (13) staat een interview met schrijfster en beeldend kunstenaar Charlotte Mutsaers. Elke interviewer zou het moeten lezen. Mutsaers verwoordt heel precies de gedachten en gevoelens die over haar kwamen toen er een documentaire over haar werd gemaakt: ”Al mijn inspanning is erop gericht om een beeld van mijn levensgevoel te geven. (…) Dat doe je onder andere omdat je het idee hebt dat je in je leven vaak bent misverstaan. Daar zit een enorme drive achter. (…) Als iemand anders dan een verhaal over jou wil maken, begeeft hij zich op in jouw ogen verboden terrein en dat is onverdraaglijk.”

Het ging mis tussen filmmaakster Suzanne Raes en Mutsaers, toen Raes zei: “Dit is geen documentaire, maar een auteursfilm.” “Ja, dat weet ik,” zei Mutsaers. Raes: “Maar je moet wel weten dat niet jij de auteur bent maar ik.”

Elk goed interview of portret, geschreven of gefilmd of anderszins, is een “auteursfilm”. Zonder visie op degene die je interviewt, wordt het saai en niksig. Je laat de lezer/kijker door jouw ogen kijken. Soms kan dat betekenen dat de geportretteerde zich niet herkent in wat jij gemaakt hebt. Dat is vervelend, maar het betekent niet per se dat je je werk als interviewer slecht gedaan hebt. Integendeel, het resultaat kan juist heel spannend zijn daardoor.

Zelf heb ik het een aantal keren meegemaakt dat een geïnterviewde om wat voor reden dan ook niet blij was met wat ik had geschreven. In alle gevallen ging het om mensen die een persoonlijk verhaal vertelden en die niet tot de categorie hoge-bomen-vangen-veel-wind behoorden. Dus is er uiteindelijk niet gepubliceerd. Jammer, maar niets aan te doen. Met een van die geïnterviewden heb ik me enkele jaren later kunnen ‘revancheren’ door hem alsnog te interviewen, twee keer zelfs, en zonder concessies te hoeven doen van mijn kant. Hij was intussen volwassen geworden, zullen we maar zeggen.

Het resultaat van het moeizame samenwerkingsproject van Charlotte Mutsaers en Suzanne Raes is vanavond op televisie te zien (Uur van de Wolf). Ik ben erg benieuwd!