Vasil Gazaryan

Twee maanden geleden schreef ik al over Vasil, de conciërge van Mytylschool de Regenboog in Haarlem, waar mijn zoon tot deze zomer op zat. Ik ontdekte bij toeval dat hij jarenlang het Straatjournaal verkocht had. Met collega en mede-mytylschoolmoeder Elise van der Velde ben ik hem op een ochtend gaan interviewen over zijn leven. Het resultaat stond 22 juli in Haarlems Dagblad en is hier te lezen.

Na dat gesprek met Vasil ben ik een beetje in verwarring. Aan de ene kant ben ik er nóg meer van doordrongen dat echt helemaal niemand voor zijn lol met een Straatjournaal, Z-magazine of Straatnieuws staat te leuren. Aan de andere kant zie ik steeds meer dat het hele idee van de daklozenkrant zijn doel voorbij schiet.

Dat idee is, zoals bekend, dat daklozen op een eerlijke manier, en zonder te hoeven bedelen, wat geld kunnen verdienen door een professioneel journalistiek product aan de man te brengen. Met andere woorden: dat je de krant koopt vanwege de inhoud. Dan zou het dus genoeg moeten zijn als ik eens per maand het nieuwe nummer kocht. Maar zo voelt het niet.

Het gebeurt me geregeld dat ik voor het binnengaan van de supermarkt een krant koop, en dat me bij het verlaten ervan opnieuw eentje wordt aangeboden. De volgende dag en de dag erna staat de verkoper er weer, en hoopt nadrukkelijk dat ik toch nog een krant koop. Daar komt bij dat ik verschillende supermarkten frequenteer, die allemaal hun eigen Straatjournaalverkoper hebben. Ook de HEMA heeft er een. Soms zeg ik: ‘Ik heb ‘m al,’ maar dan kijkt de krantenman steevast alsof hij zeggen wil: ‘Verzin een betere smoes’.

Dat de verkopers zelf heel goed weten waarom mensen bij hen een krant afnemen - voor 99% uit menslievendheid en voor 1% uit leeshonger - blijkt uit een verhaal dat Vasil vertelde. (Ondanks zijn baan als conciërge verkoopt hij op zaterdag nog steeds het Straatjournaal.) Een collega van school zag hem staan bij Albert Heijn in IJmuiden, en trok haar portemonnee. Beschaamd zei Vasil: ‘Ga weg met je geld’. Zij: ‘Ja maar, ik wil hem lézen!’ Vasil antwoordde: ‘O, dan is het goed.’

De raadszaal in het gemeentehuis van Haarlem. Een hoorzitting over de afschaffing van de ID-banen (Melkertbanen, zeg maar). Het protestcomité had mij gevraagd als gespreksleider. Hoewel ik ook vond dat het wegbezuinigingen van de laatste honderd ID’ers in Haarlem niet bepaald sociaal was, had ik vooraf besloten dat ik met een onafhankelijke, journalistieke houding de bijeenkomst zou leiden. Ja, het was erg dat een speeltuin in de binnenstad van Haarlem misschien moest sluiten omdat de beheerder ontslagen werd. En nee, het gaf geen pas dat een vrouw die belangrijk werk deed bij het Straatjournaal weg moest zodat het voortbestaan van de daklozenkrant in gevaar kwam. Maar hé, meehuilen met de wolven, daar was ik niet voor ingehuurd, toch?

Totdat ik Vasil zag zitten in het publiek. Vasil zeg ik altijd gedag als hij aan het schoffelen is in de perkjes rondom Mytylschool de Regenboog, waar ik zoon A. naartoe breng. Een vriendelijke, tengere man van een jaar of vijftig. Hij is de conciërge en hij komt uit Armenië, meer wist ik niet van hem.

Nu was Vasil samen met zijn vrouw gekomen om de Straatjournaal-medewerkster te steunen. Deze Tillie had, toen ze net in Nederland waren, steeds persoonlijke aandacht voor hen gehad en hen gestimuleerd om snel Nederlands te leren. Dus Tillie moest blijven, vonden Vasil en zijn vrouw. Ze hadden dit opgeschreven in een open brief die werd voorgelezen door de hoofdredactrice van het Straatjournaal.

Ik zag voor me hoe Vasil met een stapeltje daklozenkranten over zijn arm bij de ingang van de Vomar of de Dekamarkt stond. Geen idee hoe lang dat geleden is en hoe lang dat geduurd heeft, maar hoe dan ook: hij heeft nu een echte baan, met collega’s en een cao, atv-dagen en een dertiende maand. Niets minder dan een succesverhaal: van daklozenkrantverkoper tot conciërge. Als die Tillie ook maar een paar procent heeft bijgedragen aan deze carrièrestap, ja, natuurlijk moest ze dan blijven!

Vasil zat daar tamelijk anoniem op de publieke tribune van de raadszaal. In zijn brief repte hij niet over zijn huidige bestaan. Van de raadsleden wist niemand waarschijnlijk hoe het Vasil vergaan was. Ik voelde me geroepen om dat te berde te brengen, te vertellen dat hij inmiddels conciërge was op de school van mijn zoon, en te zeggen dat dat toch wel bijzonder was. Met een zwierige zwaai en een grote glimlach naar Vasil gooide ik mijn zogenaamde neutraliteit af. Maar niet mijn journalistieke houding. Want bij nader inzien is ook dat journalistiek, natuurlijk: verhalen vertellen. Laten zien dat het persoonlijke politiek is, en andersom.

Ik hoop binnenkort het verhaal van Vasil te kunnen optekenen. Wordt dus hopelijk vervolgd.

Foto: Thomas Donker

Sinds ik Thiandi Grooff heb geïnterviewd, de jonge universiteitsstudente die tot haar veertiende als ernstig verstandelijk gehandicapt werd beschouwd, geef ik mensen die er vreemd uitzien en zich afwijkend gedragen altijd het voordeel van de twijfel. Ik bedoel: je kunt je beter de ene kant op vergissen, dan de andere kant. Thiandi heeft mijn blik op gehandicapten voorgoed veranderd.

Niettemin heb ik ademloos gekeken naar de manier waarop Jos van der Veldt, oud-fysiotherapeut en rolstoeltechnicus, met ernstige, meervoudig gehandicapte kinderen omgaat. Samen met fotograaf Thomas Donker maakte ik een reportage over hem voor NRC Next. Van der Veldt traint zwaar spastische, niet-sprekende kinderen (en een enkele volwassene) in het rijden in een speciale rolstoel, die hen meer mogelijkheden en dus zelfstandigheid geeft. Niemand weet wat ze denken en wat er in hen omgaat, maar hij spreekt ze onvermoeibaar, vastberaden en consequent toe als normale mensen. Niet wat je niet kunt telt, maar wat je wél kunt. En heb je eenmaal laten zien dat je iets kunt, dan helpen smoesjes niet meer. Een houding waar ikzelf als moeder van een moeilijk lerende, autistische zoon veel van kan opsteken.

Zie ook het weblog van fotograaf Thomas Donker.

Om nog even op Thiandi terug te komen: naar aanleiding van een televisie-uitzending over haar, kwamen er een aantal reacties op mijn interview met (en blogje over) haar. Daaruit blijkt dat sommige mensen haar nog altijd als ‘freak’ zien, ondanks het feit dat ze aan de universiteit studeert. Zij, en mensen als Jos van der Veldt hebben nog een hoop missiewerk te verrichten.

Samen met Anja Vink heb ik een boek gemaakt voor De Haagse Hogeschool, ter gelegenheid van het afscheid van de collegevoorzitter, Pim Breebaart. Een bijzondere man, onderwijsmens tot in zijn vezels. (Hij wordt, tot scepsis van velen, opgevolgd door een brandweercommandant.) Het mooist wordt hij misschien wel geportretteerd in het interview dat ik had met Faisal Mirza, oud-student van De Haagse Hogeschool en protégé van Pim.

Faisal heeft Informatica gestudeerd en werkt als webadviseur. Na afloop van het interview hadden we het nog even over internet en de social media. ‘Ik ben niet zo iemand die altijd online is, hoor,’ zei hij. Maar hij vond wel dat ik moest gaan twitteren. ‘Waarom in ’s hemelsnaam? En vooral: waarover?’ vroeg ik. ‘Over wat je meemaakt als journalist en interviewer,’ zei hij. ‘Ik zou dat graag lezen. Ik zou je volgen.’ Tja, toen had ik geen excuus meer. Als een 24-jarige ICT’er al geïnteresseerd is in mijn wederwaardigheden, dan móet het wel boeiend zijn wat ik meemaak Sinds gisteren ben ik te volgen op Twitter.

Ik besloot mijn verantwoordelijkheid te nemen en me bij de school van mijn dochter (4 havo) te melden als kandidaat voor de ouderraad. Ook omdat ik hoopte misschien iets te kunnen bijdragen aan een betere communicatie tussen de school en de ouders. Want die is ook in dit geval niet best. Om één - recent - voorbeeld te noemen: de vertrekdatum van een vijfdaagse buitenlandse schoolreis werd ons welgeteld twee weken van te voren meegedeeld.

Intussen is het alweer vijf weken geleden dat ik het zogenaamde “ouderparticipatieformulier” heb verstuurd. Ik heb nog niets gehoord, noch van de school, noch van de ouderraad. Vorige week heb ik de rector maar eens een mailtje geschreven, en gevraagd of er eigenlijk wel iets gedaan wordt met die ouderparticipatieformulieren, waarop ouders kunnen aankruisen voor welke activiteiten ze belangstelling hebben. Drie jaar geleden, toen mijn dochter begon op school, had ik het formulier ook ingevuld, en ook toen heb ik nooit meer iets gehoord. Dat schreef ik de rector, zij heeft me niet geantwoord. De klacht van het onderwijs dat ouders het tegenwoordig te druk hebben om iets te betekenen voor de school van hun kinderen, komt zo wel in een merkwaardig daglicht te staan. En ik blijf zitten met het rare gevoel dat ze me gewoon niet willen hébben.

Foto: Bonnita Postma

Sommigen zullen het een kalenderwijsheid vinden, “slachtoffer zijn is een keuze”. Maar ik vind het een mooie spreuk, die een mens tot voordeel kan strekken. Ik heb ‘m van Teuntje Klinkenberg, die ik interviewde voor Kracht, naar aanleiding van haar boek De methode Coué. Ze vertelt daarin de geschiedenis van haar familie. Kanker is een terugkerend thema in het boek, en in haar leven. Een gemuteerd BCRA1-gen richtte heel wat aan: twee borstamputaties, verwijderde eierstokken en baarmoeder, en een gesmoorde carrière als toneelregisseuse.

Haar echtgenoot Huub van de Lubbe, zanger van de De Dijk, heeft in een interview ooit gezegd dat hij zich “in theorie” wel kon voorstellen dat een man het niet aankan als z’n vrouw kanker heeft,  en ‘m smeert. Ik vroeg hoe zij en Huub het ondanks de kanker-ellende samen gered hebben (ze zijn al vijfentwintig jaar bij elkaar). Ze lachte olijk: “Door mijn optimisme. (…) Mijn hopeloze momenten heb ik heus wel gehad, en dan was Huub er ook voor me. Maar ik wilde beslist geen slachtoffer zijn.” 

Als ik weer eens migraine heb, denk ik aan dat goedlachse, blozende hoofd van Teuntje en dan voel ik me ineens een stuk minder zielig. Lees hier het hele interview.

Omdat het over anderhalf jaar zo ver is dat zoon A. (11) van de oude vertrouwde mytylschool naar het vervolgonderwijs gaat, bezoeken we open dagen. Het vmbo hebben we uit ons hoofd gezet. Een neuropsycholoog van de RIAGG wreef het ons onlangs nog maar eens in: “Hij wordt géén professor, hoor!” Alsof we daar inmiddels zelf niet achter waren.

Tot voor kort was de praktijkschool nog een soort worst-case-scenario. Want hoe hanteert een kind met een motorische stoornis een schroevendraaier en een beitel, laat staan een draaibank? En daarbij: als je autistische neigingen hebt en ernstig sociaal onhandig bent, is het ongepolijste praktijkschoolpubliek niet het beste dagelijkse gezelschap, wel? En verder vonden wij het praktijkonderwijs (pro) wel heel erg eh… basaal. Maar inmiddels heeft A. weer wat IQ-testen achter de rug, die hem het predikaat LGV (licht verstandelijk gehandicapt) hebben bezorgd. Of hij werkelijk verstandelijk gehandicapt is, laten we nog maar even in het midden, maar zijn leerprobleem blijkt steeds weer groter dan we dachten.   

Vorige week waren we op De Schakel, een praktijkschool die naar verluidde een speciaal klasje had voor leerlingen met een autistische stoornis. Dat bleek niet zo te zijn, maar niettemin was ik onder de indruk van de rustige sfeer in de klaslokalen (waar gewoon lesgegeven werd), de vriendelijke rondleiding (door twee derdejaars) en vooral de prachtige voorwerpen die de leerlingen gemaakt hadden van hout en metaal. Maar belangrijker dan dit alles: A. was heel enthousiast. Prachtig vond hij de voor het vak Detailhandel nagebouwde winkel, de ronkende draaibank bij Houtbewerking, de enorme keuken met wel tien fornuizen…  Zijn juf op school zegt ook steeds dat hij het zo leuk vindt om met zijn handen te werken. Dus pro is geen schrikbeeld meer. Nu denken we: Stel je voor dat hij ooit met zo’n vijfarmige kandelaar thuiskomt, helemaal zelf gemaakt! Of dat hij echt goed leert rekenen met geld! (Nu is het verschil tussen tien euro en tien eurocent nog erg moeilijk.)

“Mijn CWI-consulent vond het niet zo’n goed idee dat ik mijn sollicitaties op rijm zette, ook al stond ik ingeschreven als dichter. Wist je dat dat een officieel beroep is? Er zijn alleen nooit vacatures.” Dichteres Sylvia Hubers was, toen ik haar in mei vorig jaar interviewde voor NRC Handelsblad, net ontslagen als feestwinkelmeisje. Ze had het echt geprobeerd, zoals ze eerder geprobeerd had om een goed bakkersmeisje te zijn, een goede stadsbrandwacht, een goede transportmedewerker op het expeditieplatform van de PTT.  Dichten was het enige wat ze kon, zei ze. Sinds deze week heeft Hubers een - zij het parttime - baan die haar als gegoten zit: ze is gekozen als de nieuwe stadsdichter van Haarlem. Van de 865 uitgebrachte stemmen kreeg ze 33 procent. Onverwacht, want onder haar concurrenten waren de landelijk bekende en getalenteerde striptekenares Gerrie Hondius en de vier heren van het Ampzinggenootschap, die al jaren - ook nationaal - aan de weg timmeren met gelegenheidspoëzie. Maar Hubers was van de kandidaten de enige echte dichter, en geknipt voor het stadsdichterschap bovendien. Haar eerste stadsgedicht bewijst het.