De redactie van de Kaukasuskrant bijeen, onder supervisie van Peter Scheffer van de Alfred Mozerstichting. Op de voorgrond Isa en Vanand (op het achterhoofd gezien). foto: Marion van der Vegt

Nagorno-Karabach is een enclave in Azerbeidjan, waar in de jaren negentig kort maar heftig om gevochten is door Armenië en Azerbeidjan. Armeniërs en Azerbeidjanen hebben nog altijd een zeer moeizame, om niet te zeggen vijandige verhouding. Afgelopen zaterdag heb ik in een zaaltje van de Leidse universiteit een gespreksmiddag geleid over Nagorno-Karabach, georganiseerd door de stichting Dutch Friends of Azerbeidjan (dufoa). Armeense en Azerbeidjaanse studenten (die in Nederland wonen) waren uitgenodigd om deel te nemen aan een forumdiscussie. Behalve een dertigtal Azerbeidjanen was er één Armeniër gekomen: Vanand, een student politicologie uit Leiden. Vooral dankzij zijn aanwezigheid werd het een inspirerende, hoopvolle bijeenkomst.

Samen met een student van Azerbeidjaanse afkomst, Isa (ook politicologie, maar dan aan de UvA), fungeerde hij gedurende drie kwartier als hoofdredacteur van de - fictieve - ‘Kaukasuskrant’. Om te laten zien dat verschillen overbrugbaar zijn, als je dat echt wilt, maakten ze gebroederlijk de voorpagina. En of er nieuws was! Het toeval wilde (ik geloof dat het echt toeval was) dat diezelfde dag Turkije en Armenië - in Zürich, in het bijzijn van Hillary Clinton - bezig waren een akkoord te sluiten, waarin ze afspraken de grenzen te openen en de diplomatieke betrekkingen te herstellen.

Vanand en Isa zijn het eens geworden over de tekst van het bericht over Zürich. Net als de Turkse premier Erdogan een dag later zou doen, merkte Isa op dat Armenië wel de bezetting van Nagorno-Karabach zou moeten opheffen, wilde het akkoord slagen. Vanand was het daarmee eens. Maar, zo zei hij, dat probleem zou vast en zeker opgelost kunnen worden. De organisatoren, de aanwezige deskundigen en ik waren verrast en ontroerd door deze Armeens-Azerbeidjaanse toenadering op micro-niveau. Islamoloog Alexander de Groot, een keurige oudere heer met een bekakte tongval en een aanstekelijke lach (waarmee hij de zware Kaukakus-problematiek wonderwel verteerbaar wist te maken), sloeg na afloop de beide jongens op de schouders en riep: ‘Gewéldig! Gewéldig!’

Die geschiedenis bleek voor de jonge Azerbeidjanen hier in Nederland - de meeste zijn hier als kind gekomen - nog springlevend. Jeroen Vervliet, directeur van de bibliotheek van het Vredespaleis, hield een voordracht over het ontstaan van de huidige landsgrenzen in de Kaukasus. Een oude Britse landkaart - ik meen uit het Interbellum - wekte de verontwaardiging van enkele mannelijke studenten. Armenië was veel te groot afgebeeld!

Een andere spreker, Peter Scheffer, benadrukte hoe belangrijk het is om naar de toekomst te kijken. Als vrijwilliger van de Alfred Mozerstichting geeft hij trainingen aan democratisch gezinde politieke bewegingen in Oost-Europa. Een aantal aanwezigen vonden dat je pas naar de toekomst kon kijken als het verleden verwerkt was. En het verleden is nog lang niet verwerkt in de Kaukasus. Nagorno-Karabach, en met name het bloedbad van Khodjaly in 1992 is nog een open wond bij de Azerbeidjanen.

Gelukkig was daar Leylam. Een 22-jarige schone die in Nederland woont sinds ze 13 is. In perfect Nederlands, met Haagse tongval, liet ze weten dat ze het heel goed vond wat Scheffer daar deed in haar moederland. “Ik vind ook dat we naar de toekomst moeten kijken.” Na afloop van het debat vroeg ik haar of ze overwoog om later terug te gaan naar haar land, om daar met haar opleiding - ze deed hbo-rechten - goede werken te verrichten. Haar antwoord was teleurstellend en hoopvol tegelijk. “Nee,” zei ze. “Ik ben veel te blij dat ik in Nederland woon.”

Een onderzoek van het Instituut voor Migratie en Etnische Studies naar de schoolsuccessen van de tweede generatie allochtonen dat vorige maand gepubliceerd werd, wijst op de ‘dunne scheidslijn tussen succes en falen’. De ene mbo-leerling valt uit, komt zonder diploma niet aan de bak en ontspoort ten slotte, de ander houdt vol, stroomt door naar het hbo en vindt een goede baan. Vaak is het dus een dubbeltje op zijn kant. Natuurlijk zijn het niet alleen allochtone jongeren wier leven voor een groot deel door toeval en geluk bepaald wordt. Maar vanwege hun leefomstandigheden - laagopgeleide ouders, armoede, slechte huisvesting, het tussen-twee-culturen zitten - zijn ze veel kwetsbaarder en hebben ze extra behoefte aan een portie ‘geluk’. Een en een is twee, zou je zeggen. Maar Omar Ramadan waarschuwde: mentoren moeten zichzelf niet te belangrijk maken, niet denken dat ze van hun pupil binnen de kortste keren een modeljongere kunnen maken. De vraag is of die jongens en meiden überhaupt op een mentor zitten te wachten. Het is eerder andersom: in Amsterdam staan meer dan vierhonderd mentoren in spe op een wachtlijst. Het publiek in de raadszaal was enthousiast toen bleek dat verschillende instanties ook in Haarlem bezig zijn een soortgelijk mentorenproject op te zetten. Ach ja, al redden ze er maar één.