Want waar had ik mij, om uiteenlopende redenen, nooit aan gewaagd? Juist, nieuwsartikelen. En nieuws is de basis, de raison d’etre van de journalistiek. Daarom vind ik het zo boeiend en leuk om me op m’n oude dag (ahum) ineens met actualiteit bezig te houden. Ongeveer een jaar geleden meldde ik me als freelance medewerker bij Binnenlands Bestuur; aanvankelijk schreef ik  alleen reportages en achtergrondartikelen, sinds een paar maanden ook nieuwsstukken en -stukjes.

Het is een vak apart, nieuwsverhalen schrijven, een vak waar ik nog niet volleerd in ben. Een van de redenen waarom ik het zo boeiend en leerzaam vind, is dat het inzicht geeft in hoe de media werken. Hoe ze elkaar naäpen (soms allemaal hetzelfde persbericht overschrijven) en hoe ze soms collectief een belangrijk bericht negeren. Kort geleden was daar een mooi voorbeeld van. In alle media werd heftig gediscussieerd over de Marokkanengemeenten, die geen prestatieafspraken willen maken over het terugdringen van criminaliteit, schooluitval en werkloosheid bij Marokkaanse jongeren, terwijl die gemeenten daar wel flink wat miljoenen voor krijgen van het rijk. Diezelfde dag verscheen een onderzoeksrapport  waaruit bleek dat de Antillianengemeenten de afgelopen vier jaar nauwelijks waren opgeschoten met het oplossen van hun ‘Antillianenprobleem’. Een probleem waar relatief gezien (per Antilliaanse Nederlander) meer geld naar toe gaat. Hierover bleef het geheel stil in de kranten en op radio en tv. Totdat vorige week Binnenlands Bestuur er - via mij - een stuk aan wijdde (het is hier te lezen). Pas daarna werd het (mondjesmaat) opgepakt door andere media.

Al eerder vertelde ik op dit blog over mijn ontmoetingen met de Rotterdamse daklozenhulpverlener Evert Vos, die zich zo blijmoedig bekommert om de verstotenen en de verloederden van de stad. Ik leerde hem kennen toen ik vorig  jaar voor Binnenlands Bestuur een reportage over hem maakte, waarbij het Rotterdamse daklozenbeleid het uitgangspunt was. Voor NRC Next wilde ik graag een persoonlijk portret van hem maken: de mens achter de hulpverlener.  Ik ging een dag met hem mee, en kwam thuis met een hoofd vol indrukken. En met de vraag hoe ik het verhaal zó kon opschrijven dat het niet weeig of sentimenteel zou worden. Want alle ingrediënten voor een sob story waren aanwezig: een gedreven hulpverlener, gelovig christen bovendien en dan al die treurige levensverhalen van daklozen. Die soms - ook dat nog - gered werden. Op Twitter verzuchtte ik: ‘Hoe ga ik dát nu eens aanpakken?’ En kreeg prompt een geweldig advies van iemand die jaren als eindredacteur heeft gewerkt. Ik ben benieuwd of oplettende lezers kunnen ontdekken welk stijlmiddel ik heb toegepast. En natuurlijk of zij vinden dat ik geslaagd ben in mijn poging het een beetje nuchter te houden. Het verhaal uit NRC Next is hier te lezen.

Jos is een man van 53 die op zijn twaalfde verslaafd raakte aan opium, en sindsdien ‘gebruiker’ is (het eufemisme is van hemzelf. De opium heeft al lang geleden plaats gemaakt voor cocaïne en heroïne. Jaren heeft hij op straat geleefd, totdat hij een zware longpatiënt werd. Nu woont hij in een opvanghuis.

Ik heb veel soorten mensen gesproken voor mijn werk als journalist; vreemde mensen, onaangepaste mensen, van paaldanseres tot bejaarde crimineel. Maar een junkie had ik nog nooit in mijn balboekje gehad. Nu heb ik altijd gedacht dat bij drugsverslaafden de dope, of de behoefte daaraan, langzaam hun karakter deformeert. Dat het op den duur vanzelf enorme egoïsten worden, die alleen nog maar kunnen denken aan scoren.

Jos voldoet uiterlijk aan alle vooroordelen: een hyperactieve, onverzorgde en ongezond uitziende man. Maar hij is ook vriendelijk, humoristisch en geïnteresseerd in de medemens. Zo’n twee uur heb ik geanimeerd met hem gesproken, met zelfkennis vertelde hij over zijn leven, over zijn frustraties, angsten en verlangens, en over zijn contact met Evert. Het verbaasde me niet te horen dat Evert hem weleens meeneemt naar een middelbare school om daar met leerlingen en hun ouders te praten over de gevaren van drugs. In het begin houdt iedereen afstand, dan vinden ze Jos nog een vreemd en eng wezen. Maar als het voorlichtingsuur erop zit, komen ze allemaal enthousiast naar hem toe en schudden ze hem  hartelijk de  hand. Ze hebben dan gezien wat ik ook ontdekt heb: junkies zijn ook mensen.

Samen met Anja Vink heb ik een boek gemaakt voor De Haagse Hogeschool, ter gelegenheid van het afscheid van de collegevoorzitter, Pim Breebaart. Een bijzondere man, onderwijsmens tot in zijn vezels. (Hij wordt, tot scepsis van velen, opgevolgd door een brandweercommandant.) Het mooist wordt hij misschien wel geportretteerd in het interview dat ik had met Faisal Mirza, oud-student van De Haagse Hogeschool en protégé van Pim.

Faisal heeft Informatica gestudeerd en werkt als webadviseur. Na afloop van het interview hadden we het nog even over internet en de social media. ‘Ik ben niet zo iemand die altijd online is, hoor,’ zei hij. Maar hij vond wel dat ik moest gaan twitteren. ‘Waarom in ’s hemelsnaam? En vooral: waarover?’ vroeg ik. ‘Over wat je meemaakt als journalist en interviewer,’ zei hij. ‘Ik zou dat graag lezen. Ik zou je volgen.’ Tja, toen had ik geen excuus meer. Als een 24-jarige ICT’er al geïnteresseerd is in mijn wederwaardigheden, dan móet het wel boeiend zijn wat ik meemaak Sinds gisteren ben ik te volgen op Twitter.

Drie uur lang had ik op het terras van café Américain met meesteres Pauline, alias Sady Lady, voor de rubriek ‘Voor beginners’ gesproken over SM. Zij bevestigde mijn beeld van SM als een ontspannende hobby en prettige uitlaatklep. Sleutelwoorden bij SM zijn ‘respect’ en ‘vertrouwen’. Het is een spel voor volwassenen, waarbij je geestelijk gezond blijft omdat je er allerlei spanningen mee van je af kunt gooien.

Waarom begin ik hierover? Omdat er enorme ophef is ontstaan over een leerkracht op een school in Zandvoort, die in zijn vrije tijd aan SM doet. Ouders van die school kwamen erachter, hebben hem in de val gelokt door ‘undercover’ sms-jes te sturen met als afzender ‘Onderdaantje’. De leerkracht reageerde daarop, omdat hij dacht dat hij te maken had met iemand die hij via een SM-site had leren kennen. Maar het was dus een ouder, die met zijn reactie het bewijs in handen meende te hebben dat er een eng monster voor de klas stond. Gelukkig bleef de schoolleiding de leerkracht steunen. De betreffende ouders namen hun kinderen van school, en daarmee zou de kous af kunnen zijn. Ware het niet dat het Haarlems Dagblad het nodig vond om een half jaar na dato (de toestanden speelden in april) alsnog een hetze te voeren tegen de leerkracht. In drie grote artikelen - waar in feite niet meer in stond dan hierboven beschreven - probeerde de krant in de slechtste Telegraaftradities de ‘vampierleraar’ aan de hoogste boom op te knopen. De krant schrok er zelfs niet voor terug om bij een van de artikelen een grote foto van Dracula te plaatsen.

Is dit de tijdgeest? De Nieuwe Preutsheid? Ik vrees van wel. Een collega van een collega (journalist!) schijnt gezegd te hebben dat ‘dit soort mensen’ niet voor de klas horen te staan. Wat een verschrikkelijk geborneerd en verwerpelijk standpunt. Ik verklaar bij deze dat er meer SM-ers het onderwijs in moeten. En dat ik voor mijn kinderen oneindig veel liever een SM-liefhebber als leraar wil, dan een verzuurde refo die niet aan zijn gerief komt.

Zie (in verband met de verpreutsende tijdgeest) ook mijn logje de Oude psychonaut.

Vandaag met mijn poten in de modder gestaan. Aan het eind van de ochtend zagen mijn schoenen en broek er zo uit.

Om 4.15 ging de wekker. Samen met fotograaf Arie Kievit stapte ik om zeven uur vanmorgen in de bus van Evert Vos, veldwerker van stichting Ontmoeting, die zich ontfermt over de dak- en thuislozen in Rotterdam. Ze slapen onder bruggen en viaducten, tussen de struiken op braakliggende terreinen, in verlaten gebouwtjes aan de haven. We doorkruisten de stad, stapten zo nu en dan uit, waarna Evert speurde naar tekenen van leven. Hij houdt ze in de gaten, de ‘buitenslapers’, de ‘zorgwekkende zorgmijders’, de SG’s (sterk gedragsgestoorden).

Het zijn de allertreurigste plekken in de stad, plekken die van niemand zijn. Zoals hier onder de A20. Buurtbewoners storten er hun vuil, daklozen slapen er, bovenin, vlak onder het wegdek. Om Everts ‘doelgroepers’ in levenden lijve te zien, hadden we nog vroeger op moeten staan. De meeste slaapplaatsen waren al verlaten. Buitenslapers zijn geen langslapers. Ze moeten vroeg op pad om eten en andere behoeften te scoren. Alleen André hebben we zien liggen, onder de Brienenoordbrug. Hij was erg aan het verloederen de laatste tijd, vertelde Evert. Waarschijnlijk wordt hij binnenkort via een rechterlijke machtiging gedwongen opgenomen. Evert is blij met het nieuwe daklozenbeleid van de gemeente Rotterdam. De stad wil voor Kerstmis alle daklozen onder dak hebben. Er is nog een harde kern over van een stuk of vijftig man. Die probeert Evert ‘de zorg in te krijgen’. Maar dat kost tijd. Soms jaren. Voor Kerstmis, dat gaat hij niet redden.

Evert had het over ‘doelgroepers’, maar vaker nog zei hij ‘onze jongens’. Hij is een gelovig christen die dit werk doet vanuit de overtuiging dat alle mensen schepselen Gods zijn. Dat drijft hem voort, dat maakt dat hij blijmoedig in hun holen kruipt, stank, uitwerpselen en ratten trotserend.

Zoals in dit gebouwtje in de haven vlakbij bij de Keileweg.

Over de Keileweg gesproken: daar zijn de prostituees verdwenen, dankzij hetzelfde Plan van Aanpak van de gemeente Rotterdam. Hij miste ze wel een beetje, de dames, zei hij. Zijn christelijke stichting organiseerde weleens ontmoetingen met gewone mensen uit de provincie, zodat ze konden zien waar hun goede gaven naar toe gingen. Dan deelden Staphorsters soep en marsen uit aan de prostituees, en ontstonden er goede gesprekken.

Een wereld die ik als rijbewijsloze tot voor kort nog nauwelijks kende, is die van de autosnelweg. Files, fly-overs, verkeerspleinen, P+R-terreinen, ik wist dat ze bestonden, maar ik had ze zelden van dichtbij gezien. Hoogstens een of twee keer per jaar zit ik in een auto. Nog steeds ben ik een stuurlid aan wal als het gaat om automobiliteit, maar mijn theoretische kennis hierover is met sprongen vooruit gegaan na het schrijven van een artikel over verkeersmaatregelen bij wegwerkzaamheden voor Binnenlands Bestuur. Nooit gedacht dat ik op verjaardagen nog eens zou kunnen meepraten over de files op de A2.

Een paar maanden geleden heb ik Bril nog een mailtje gestuurd, met het verzoek om een interview voor Kracht. Geen antwoord. Niet lang daarna hoorde ik hem in een (erg leuk) interview met Mieke van der Weij zeggen dat hij best over zijn ziekte wilde praten, maar dat hij er geen zin in had ‘om ambassadeur van het kankerinstituut te worden’ (of woorden van die strekking). Toen heb ik het er maar bij laten zitten. Jammer. Nu zal ik nooit weten of hij het misschien toch gedaan had, als ik doorgezet had.

Een beetje vervreemdend, om zo’n verhaal uit de oude doos terug te lezen. Mijn stijl is veranderd, minder bloemrijk. Misschien is dat wel jammer. Mijn ziel en zaligheid zit in dat stuk, dat lees ik eraan af. Maar wat wil je? Mijn allereerste artikel, niet mijn allereerste artikel voor een landelijke krant, nee, mijn allereerste journalistieke productie. Daar móet je je ziel en zaligheid ingooien, anders wordt het niks. ‘Een talent is opgestaan,’ zei Frans van Schoonderwalt, de aardigste Volkskrantredacteur ooit, toen hij het gelezen had. Was de dienstdoende redacteur een zuurpruim geweest die wilde voorkomen dat dat omhooggevallen vertalertje naast haar schoenen zou gaan lopen, tja, misschien was het dan wel anders gelopen.

Het verhaal gaat over het Haarlemse draaiorgelmuseum, dat nog steeds bestaat. Het is verhuisd, dus de beschrijving van de schamele locatie is niet meer actueel, de sfeertekening wel!