Drie uur lang had ik op het terras van café Américain met meesteres Pauline, alias Sady Lady, voor de rubriek ‘Voor beginners’ gesproken over SM. Zij bevestigde mijn beeld van SM als een ontspannende hobby en prettige uitlaatklep. Sleutelwoorden bij SM zijn ‘respect’ en ‘vertrouwen’. Het is een spel voor volwassenen, waarbij je geestelijk gezond blijft omdat je er allerlei spanningen mee van je af kunt gooien.

Waarom begin ik hierover? Omdat er enorme ophef is ontstaan over een leerkracht op een school in Zandvoort, die in zijn vrije tijd aan SM doet. Ouders van die school kwamen erachter, hebben hem in de val gelokt door ‘undercover’ sms-jes te sturen met als afzender ‘Onderdaantje’. De leerkracht reageerde daarop, omdat hij dacht dat hij te maken had met iemand die hij via een SM-site had leren kennen. Maar het was dus een ouder, die met zijn reactie het bewijs in handen meende te hebben dat er een eng monster voor de klas stond. Gelukkig bleef de schoolleiding de leerkracht steunen. De betreffende ouders namen hun kinderen van school, en daarmee zou de kous af kunnen zijn. Ware het niet dat het Haarlems Dagblad het nodig vond om een half jaar na dato (de toestanden speelden in april) alsnog een hetze te voeren tegen de leerkracht. In drie grote artikelen - waar in feite niet meer in stond dan hierboven beschreven - probeerde de krant in de slechtste Telegraaftradities de ‘vampierleraar’ aan de hoogste boom op te knopen. De krant schrok er zelfs niet voor terug om bij een van de artikelen een grote foto van Dracula te plaatsen.

Is dit de tijdgeest? De Nieuwe Preutsheid? Ik vrees van wel. Een collega van een collega (journalist!) schijnt gezegd te hebben dat ‘dit soort mensen’ niet voor de klas horen te staan. Wat een verschrikkelijk geborneerd en verwerpelijk standpunt. Ik verklaar bij deze dat er meer SM-ers het onderwijs in moeten. En dat ik voor mijn kinderen oneindig veel liever een SM-liefhebber als leraar wil, dan een verzuurde refo die niet aan zijn gerief komt.

Zie (in verband met de verpreutsende tijdgeest) ook mijn logje de Oude psychonaut.

Ik besloot mijn verantwoordelijkheid te nemen en me bij de school van mijn dochter (4 havo) te melden als kandidaat voor de ouderraad. Ook omdat ik hoopte misschien iets te kunnen bijdragen aan een betere communicatie tussen de school en de ouders. Want die is ook in dit geval niet best. Om één - recent - voorbeeld te noemen: de vertrekdatum van een vijfdaagse buitenlandse schoolreis werd ons welgeteld twee weken van te voren meegedeeld.

Intussen is het alweer vijf weken geleden dat ik het zogenaamde “ouderparticipatieformulier” heb verstuurd. Ik heb nog niets gehoord, noch van de school, noch van de ouderraad. Vorige week heb ik de rector maar eens een mailtje geschreven, en gevraagd of er eigenlijk wel iets gedaan wordt met die ouderparticipatieformulieren, waarop ouders kunnen aankruisen voor welke activiteiten ze belangstelling hebben. Drie jaar geleden, toen mijn dochter begon op school, had ik het formulier ook ingevuld, en ook toen heb ik nooit meer iets gehoord. Dat schreef ik de rector, zij heeft me niet geantwoord. De klacht van het onderwijs dat ouders het tegenwoordig te druk hebben om iets te betekenen voor de school van hun kinderen, komt zo wel in een merkwaardig daglicht te staan. En ik blijf zitten met het rare gevoel dat ze me gewoon niet willen hébben.

Samenwerken is in het onderwijs steeds belangrijker geworden, tot frustratie van Iris en andere autisten. Maar, zo vermoed ik, niet alleen autisten. De voorbeelden die Iris noemt zijn eigenlijk heel herkenbaar.  Zelf heb ik geen goede herinneringen aan de weinige keren dat er tijdens mijn schooltijd moest worden samengewerkt in een groepje. Ooit kregen we de opdracht, ik vermoed in 4 of 5 vwo, om collectief een kort verhaal schrijven. Dat ging eigenlijk wel aardig, totdat Loeke bedacht dat het einde misschien niet duidelijk was, en de lezer enige toelichting behoefde in een toegevoegde zin. Ze wilde de clou gaan uitleggen! Ik verzette me met hand en tand tegen deze barbaarse ingreep in ons verder prima geslaagde verhaal, maar haalde bakzeil.  Ik wist de anderen niet te overtuigen, want Loeke was veruit de beste van de klas, haalde voor alle vakken alleen maar negens en tienen, dus zij zou het wel weten, dachten ze.

We kregen ons verhaal terug, met een goed cijfer. Opmerking van de lerares: “Mooi gedaan, alleen jammer van die laatste zin.” Ik ben blij dat ik van vóór het Nieuwe Leren ben.

Moge het een troost zijn voor alle ouders met een slimme, maar onwillige en ongemotiveerde puberzoon die met geen stok aan zijn huiswerk te krijgen is: ook op het gerenommeerde Stedelijk Gymnasium in Haarlem werken de leerlingen, en met name de jongens, thuis schrikbarend weinig voor school. Voor Haarlems Dagblad interviewde ik biologielerares Lydia Sevenster. Ze onderzocht samen met leerlingen (meisjes) het leergedrag van de jongens en meisjes op het Stedelijk, vroeger en nu. Opvallend is dat leerlingen - anders dan een generatie geleden - minder gaan werken naarmate ze in een hogere klas zitten. Gemiddeld besteedt zeventig procent van de jongens in de vijfde (en dertig procent van de meisjes) nog maar 0 tot 30 minuten per dag aan huiswerk. Nul procent van de jongens en twaalf procent van de meisjes werkt in de vijfde meer dan twee uur per dag voor school.

Bestaat hij nog wel, de studieuze gymnasiast, die elke dag na school voor zijn lol in de boeken zit? Die met rode oortjes Plato en Homerus leest, Franse woordjes eet en drinkt, scheikundige formules droomt? Ik weet het niet, maar als hij nog bestaat, is ’hij’ waarschijnlijk een ‘zij’.  

Selimiye-moskee / Foto: L. Bakker

Een zondagmiddag lang was ik te gast in de Selimiye-moskee in Haarlem, voor een verhaal over de educatieve en culturele activiteiten die daar worden georganiseerd. En dat is niet mis. De moskee heeft niet alleen een buurthuisfunctie voor de Turkse (hang)jeugd - die kan er tafelvoetballen, computeren en sporten - maar biedt ook een vangnet voor kinderen en jongeren die op school dreigen vast te lopen. Een groep vrijwilligers - Turkse scholieren en studenten -  runt een aantal huiswerkklassen, licht ouders voor over hoe ze hun kinderen beter kunnen begeleiden, en houdt indien nodig contact met school. Geweldig, deze opvang en ondersteuning in eigen kring. Want hartstikke nodig. Turkse ouders laten het er, om allerlei redenen, nogal eens bij zitten. 

In mijn artikel voor Haarlems Dagblad zegt Hava, derdejaars Pabo-studente en coördinator van het “onderwijsteam” van de moskee,  dat Turkse ouders wel wat meer verantwoordelijkheid mogen nemen voor de schoolcarrière van hun kinderen. Geen tijd, hard werken, het zal allemaal wel, zegt ze, “maar mijn vader moest ook hard werken en toch ging hij geregeld naar school om te vragen hoe het met me ging.” Ook stoort Hava zich eraan dat nog steeds kinderen naar opa en oma in Turkije worden gestuurd voor een paar jaar, om daarna met een enorme taalachterstand terug te komen.  

De moskeevoorzitter was erg boos op mij over het artikel. Het was allemaal niet waar van die ouders, en van die kinderen die naar Turkije werden gestuurd. “Het is wél waar,” zei Hava toen ik haar later belde. “Maar ik snap dat Erol boos is,” zei ze. “Híj wordt er op aangesproken.” In haar stem klonk licht verwijt en teleurstelling door, alsof ik het toch beter niet had kunnen opschrijven.

Eergevoel, schaamtecultuur, natuurlijk kende ik die begrippen, en wist ik dat ze vaak in verband gebracht worden met de Turkse volksaard, maar het is voor het eerst dat ik er direct mee geconfronteerd word. Binnenwereld en buitenwereld zijn kennelijk twee geheel verschillende dingen. Ik zal er rekening mee moeten houden voor het boek dat ik wil schrijven over de Turkse migranten in Haarlem. Al zou ik even nog niet weten hoe.

Omdat het over anderhalf jaar zo ver is dat zoon A. (11) van de oude vertrouwde mytylschool naar het vervolgonderwijs gaat, bezoeken we open dagen. Het vmbo hebben we uit ons hoofd gezet. Een neuropsycholoog van de RIAGG wreef het ons onlangs nog maar eens in: “Hij wordt géén professor, hoor!” Alsof we daar inmiddels zelf niet achter waren.

Tot voor kort was de praktijkschool nog een soort worst-case-scenario. Want hoe hanteert een kind met een motorische stoornis een schroevendraaier en een beitel, laat staan een draaibank? En daarbij: als je autistische neigingen hebt en ernstig sociaal onhandig bent, is het ongepolijste praktijkschoolpubliek niet het beste dagelijkse gezelschap, wel? En verder vonden wij het praktijkonderwijs (pro) wel heel erg eh… basaal. Maar inmiddels heeft A. weer wat IQ-testen achter de rug, die hem het predikaat LGV (licht verstandelijk gehandicapt) hebben bezorgd. Of hij werkelijk verstandelijk gehandicapt is, laten we nog maar even in het midden, maar zijn leerprobleem blijkt steeds weer groter dan we dachten.   

Vorige week waren we op De Schakel, een praktijkschool die naar verluidde een speciaal klasje had voor leerlingen met een autistische stoornis. Dat bleek niet zo te zijn, maar niettemin was ik onder de indruk van de rustige sfeer in de klaslokalen (waar gewoon lesgegeven werd), de vriendelijke rondleiding (door twee derdejaars) en vooral de prachtige voorwerpen die de leerlingen gemaakt hadden van hout en metaal. Maar belangrijker dan dit alles: A. was heel enthousiast. Prachtig vond hij de voor het vak Detailhandel nagebouwde winkel, de ronkende draaibank bij Houtbewerking, de enorme keuken met wel tien fornuizen…  Zijn juf op school zegt ook steeds dat hij het zo leuk vindt om met zijn handen te werken. Dus pro is geen schrikbeeld meer. Nu denken we: Stel je voor dat hij ooit met zo’n vijfarmige kandelaar thuiskomt, helemaal zelf gemaakt! Of dat hij echt goed leert rekenen met geld! (Nu is het verschil tussen tien euro en tien eurocent nog erg moeilijk.)

illustratie: Studio Ping

Voor het januarinummer van J/M schreef ik een artikel over mediteren voor kinderen. Het idee ontstond toen ik hoorde dat Jan Obbeek, leraar Frans op de school van dochter (14), al zijn lessen begint met een korte meditatie, trois minutes de silence. ‘Schoonheid en creativiteit ontstaan altijd in stilte’. Anderen die aan het woord komen zijn Hans Kunneman, docent aan het conservatorium van Alkmaar en specialist in mediteren als hulpmiddel bij het leren, en Jeanette Poelman, orthopedagoge en lerares kindermeditatie. Het leuke is nu dat zij drieën, over elkaar lezend in mijn artikel, contact gezocht hebben en besloten hebben om  een ”denktank” te vormen die het mediteren in het onderwijs wil gaan bevorderen. Dus wordt vervolgd, misschien!

Niet zo lang geleden zat ik met zoon A. (bijna 11) ’s avonds in de trein. Op zijn verzoek oefenden we de Engelse begrippen die hij voor de volgende dag moest kennen: brother, sister, family. Ik vond dat hij voor een moeilijk lerend kind al aardig uit de voeten kon met die taal. Vooral wat hij allemaal verstond, viel me reuze mee. Ik dacht aan wat hoogleraar vreemdetalenonderwijs Jan Hulstijn had gezegd, toen ik hem interviewde voor een artikel over Engels op de basisschool, namelijk dat óók kinderen die op lager niveau functioneren vaak heel goed in staat zijn om een vreemde taal te leren.  Misschien niet de grammaticale regeltjes, maar leren spreken en verstaan lukt prima. ‘Vreemde talen leren zit in ieder mens’.  Hij vond het daarom jammer dat in het praktijkonderwijs en in de lagere niveaus van het vmbo zo weinig aan Engels werd gedaan. 

Intussen kwamen we aan op station Haarlem, het was al avond. A. zag, toen de deuren zich openden, een geheel leeg perron. Verbaasd riep hij uit: “No peoples!” 

Deze maand in J/M Voor ouders mijn artikel Is this a shark?