trein

Nog even terugkomend op het belang van details in een verhaal (wat voor verhaal dan ook): een prachtig voorbeeld staat in het onvolprezen Interviewen in de praktijk van Dick van der Lugt. Hij vertelt over Joeri Boom die voor een serie in De Groene over ‘vieze beroepen’ prostituée Metje Blaak interviewde. Ze zegt: ‘Ik heb altijd vies werk gedaan. Je kunt wel roepen dat het zo erg niet is om hoer te zijn, maar over het algemeen is het niet bepaald prettig. Daarin moet je eerlijk zijn.’ En dan volgt het onmisbare detail: ‘Je hebt erbij die een bruine streep achterlaten op het laken.’

Ik hecht aan dit soort details, vind dat je daar niet te preuts in moet zijn. Niet om te choqueren, maar om de dingen zichtbaar, voelbaar te maken. Toch kun je als interviewer ook te ver gaan. Althans, ik ben op het punt van de pijnlijke details ooit teruggefloten. Gecensureerd zou je ook zeggen, het is maar hoe je het bekijkt.

Voor NRC Handelsblad had ik een treinmachinist geïnterviewd die acht dodelijke ongevallen had meegemaakt, en talloze bijna-ongelukken. Hij vertelde hoe het is om dat steeds weer mee te maken, hoe hij elke keer van slag is, een paar dagen of weken thuisblijft maar telkens weer opkrabbelt en doorgaat. Om duidelijk te maken hoe aangrijpend en ontredderend het is om iemand dood te rijden, moet je tamelijk plastisch zijn. ‘Een vrouw gaat overdwars op de rails liggen en die rij je doormidden, terwijl je voelt hoe het lichaam zich vastdraait onder de trein,’ laat ik de machinist bijvoorbeeld zeggen. En over een ander ongeluk: ‘Ik nader een station in een dubbeldekker, er rent een jongen op me af. Hij neemt een aanloop en springt omhoog, als een hoogspringer, en komt – bám – op de voorruit terecht, armen gespreid. Even wist ik niet wat er gebeurde. Daarna gleed langzaam zijn lichaam naar beneden, en dat was het.’

In de oorspronkelijke versie vertelt de machinist ook nog hoe hij de jongen in de ogen keek vlak voor hij neerkwam, en hoe vervolgens diens hoofd uiteenspatte. Voor publicatie hadden de Nederlandse Spoorwegen lucht gekregen van het interview, hoewel de machinist vooraf geen toestemming had gevraagd, en de hoofdredactie onder druk gezet om die bewuste passage over dat hoofd te schrappen. Ik was daar destijds nogal pissig over, ook omdat het buiten mij om gebeurde. Waarschijnlijk heeft de NS erop aangedrongen het interview helemaal niet te publiceren, en was het schrappen van het gruwelijkste gedeelte een tegemoetkoming. Maar het kan ook zijn – ik kan het me niet meer precies herinneren – dat de hoofdredacteur het zelf te ver vond gaan. Hoe dan ook, zes jaar later denk ik: misschien wás het wel te erg. Soms is het beter om iets aan de verbeelding over te laten.